“Cheaper by the Dozen” filminin Gilbreth adlı gerçek bir aileden ilham aldığını biliyor muydunuz? Filme konu olan ailenin ebeveynleri Lillian Moller Gilbreth ve Frank Bunker Gilbreth ilk endüstri mühendislerindendi. Bilimsel yönetimin savunucusu ve hareket etüdünün öncüleriydiler. Çocukları Ernestine ve Frank Jr. tarafından yazılan Cheaper by the Dozen and Belles on Their Toes isimli kitaplarında zaman ve hareket etüdüne olan ilgilerini böylesine büyük bir ailenin organizasyonuna ve günlük aktivitelerine nasıl uyguladıklarını anlatmışlardı.

Anne Lillian, 1920’lerdeki icatları sayesinde günümüzün modern mutfağı, ortak görevleri tamamlamak için gereken adımların sayısını en aza indirecek şekilde tasarlanmıştı. Pedallı çöp tenekesi ve buzdolabı kapıları için raflar gibi icatların patentini almıştı. En etkili başarılarından biri, 1929 Women’s Exposition’da tanıtılan “Gilbreth’s Kitchen Practical” formunda geldi. “Mutfak Üçgeni” olarak bilinen bu ilke bugün hala kullanılıyor.

İşte sizlere kısaca bahsettiğim bu kalabalık ailenin bilimsel metotları günlük işlere uyarlaması, bu yazıyı hazırlamamda bana ilham verdi. Gilbreth’lar gibi yeni yöntemler geliştirmedim ancak endüstriyel olarak kullanılan 2 Endüstri Mühendisliği prensibini çok fazla teknik detaya girmeden, yalın bir şekilde kendi evinize nasıl uygulayabileceğinizi anlatmaya çalıştım. Girizgahı uzun tuttum. Haydi başlayalım!

1. Disiplin: 5S

5S orijinal olarak Japonca 5 kelimelerinin ilk harflerinden geliyor.

• Seiri (Sınıflandırma)
• Seiton (Düzenleme)
• Seiso (Temizlik)
• Seiketsu (Standart Temizlik)
• Shitsuke (Disiplin)

Kısaca “düzenlilik ve temizlik” olarak düşünülse de sadece temizlikten fazlasını içeren bir ilke. Bir işyerindeki başarı ve başarısızlıkların temelinde 5S yer alır. Karmaşık, düzensiz, temiz olmayan bir üretim/ofis ortamında aksaklıklar meydana gelmesi kaçınılmazdır.

1. Sınıflandırma:

Gerekli ve gereksiz nesneleri sınıflandırıp, bu nesnelerin tekrar kullanılıp kullanılmayacağına karar verilmesi gerekir. Bu işlem için “kırmızı etiketleme” kullanılabilir.

Kırmızı Etiketleme: Bu işlem ile fabrika turu sırasında gereksiz malzemeler etiketlenir. Tur sonunda kırmızı etiketlenmiş malzemeler ortadan kaldırılır. Böylece alan kazanılmış olur.

2. Düzenleme:

Düzenleme, gerektiği zaman aranılan malzemeye kolayca ulaşılabilmesi için o malzemeye uygun bir yer belirlemektir.

3. Temizlik:

Yerleri süpürmek, araç-gereçleri temizlemek, atıkların kaynağını ortadan kaldırmak gibi işlemleri kapsar.

4. Standartlaştırma:

İlk üç adımın düzenli olarak sürdürülmesini sağlamaktır. Bunun için iş çizelgesi hazırlanmalı ve tüm bu temizlik aşamalarının hangi aralıklarla kontrol edileceği belirlenmelidir.

5. Disiplin:

5S’te en zor aşamadır. 5S adımlarının kurumsallaşması anlamına gelmektedir.

Gelelim 5S’i kendi evimizde nasıl uygulayacağımıza

Yukarıda 5S’in adımlarını az çok anladığımızı düşünüyorum. Şimdi evde uygulayabileceğimiz örneğimize gelelim.

Mutfaktaki kiler dolabımıza 5S uygulayacağımızı düşünelim. Öncelikle her ürünün son tüketim tarihine ve bir daha kullanıp kullanmayacağımıza bakarız. Kullanılmayacakları ve son kullanma tarihi geçenleri ayıklarız. Sonra boşalan rafı temizler, kırıntıları süpürürüz. Daha sonra her bir ürüne yer ataması yaparız. Etiketlerle ürünlere ait yerleri netleştiririz. Örneğin; en çok kullanılanları, pişirme sırasında erişime en kolay olacak şekilde yerleştiririz. Son olarak da amacımız bu sistemi sürdürmek olur. Düzenli aralıklarla bu adımları tekrarlarız.

Stajda ofis ortamında yaptığım 5S uygulamasını aşağıda sizinle paylaşacağım.

2. Disiplin: Ergonomi

Ergonomi; insan, nesne ve sistem arasındaki etkileşimle ilgilenen bir bilimdir. İnsanların yaşamlarının her aşamasında kullandıkları sistem, alet ve hareketlerin tasarımıyla ilgilenir. Amacı; insanın sağlık ve güvenliği ile birlikte sistemin performansını da maksimum seviyeye çıkarmaktır.

İnsanların çalışırken ısı, ışık, basınç, ses, titreşim, gürültü, hız açısından neye dayanabileceği ergonominin araştırma alanlarıdır.

Günümüzde ergonomi araştırmaları ise, kişinin yalnızca kullandığı alet ve metotları gibi fiziksel ortamı göz önünde bulundurmaz. Aynı zamanda çalışanın düşünce yapısı, diğer çalışanlarla olan ilişkileri gibi tüm psikolojik ve sosyolojik çevresi ile kısacası insanın tümüyle ilgilenir.

Ev işlerini yaparken ne kadar eğilip doğrulduğunuzu, sürekli kullandığınız eşyalara erişmek için ne kadar uzandığınızı düşünün. Ya da evden çalışıyorsanız, çalışma ortamınız nasıl? Sandalyeniz rahat mı? Aydınlatma yeterli mi? Gün sonunda gereğinden fazla yorgun hissediyor musunuz? Tüm bu süreçleri bize daha uygun hale getirebilir miyiz?

Evinizde uygulayabileceğiniz bazı örnekler

• Çalışma masanızı ergonomik hale getirmekle başlayabilirsiniz. Bilgisayarınızın göz hizanızda olabilmesi için altına bir kitap yerleştirebilirsiniz. Bu sayede boynunuzu bükmenizden kaynaklı ağrılar yaşama olasılığınız azalacaktır.
• Tüm gün oturmak yerine arada ufak egzersizlerle kaslarınızı çalıştırabilirsiniz.
• Bilgisayarınızda ya da telefonunuzda zaman geçirmekten kaynaklı göz yorgunluğunuzu azaltmak için mavi ışık filtreli gözlükler kullanabilirsiniz.
• Mutfağınızdaki dolapları, en çok kullanılan gereçleri eğilmenize gerek kalmayacak şekilde düzenleyebilirsiniz.
• Alışveriş poşetlerinizi mümkün olduğunca vücuda yakın ve iki kola eşit dağılacak şekilde taşıyabilirsiniz.

Şimdilik aklıma gelenler bunlar. Örnekleri çoğaltmak mümkün.

Eğer bu yazım ilginizi çektiyse Stigler’in Diyet Problemi isimli yazıma göz atmayı unutmayın!

Sevgiler!

Evinize Uygulayabileceğiniz 2 Endüstri Mühendisliği Disiplini yazısı ilk önce Dilek Gümüş üzerinde ortaya çıktı.

Bölüme başladığımda yapılan oryantasyonda profesörümüz “Cevaplanması zor bir soru, ben her işe burnunu sokan mühendis” diyorum demişti esprili bir dille. Şimdi ben de bir endüstri mühendisi olarak anlıyorum aslında anlatmak istediğini. Bu yazımı biraz daha subjektif hazırlamak istedim. 4 yıl boyunca öğrendiğim bilgilerden ve edindiğim tecrübelerden bahsedeceğim. Naçizane tavsiyeler de vermek istiyorum. Umarım bu bölüme yeni başlayacak adaylara ışık tutar yazdıklarım.

Endüstri Mühendisliği nedir?

Endüstri mühendisliği insan etkinliğinin olduğu tüm sistemleri ele alır. Endüstri mühendisleri bu sistemlerin tasarlanması, planlanması, kurulması, iyileştirilmesi, izlenmesi ve değerlendirilmesi aşamalarında görev üstlenirler. Çalışmalarında matematik, istatistik, bilgi teknolojisi yöntemlerini bir arada kullanırlar.

En önemli ve diğer mühendisliklerden ayıran özellikleri ise sistem yaklaşımı bakış açısını kazanmış olmaları ve organizasyonları bir bütün olarak ele alabilme yetenekleridir.

Bölümde en çok duyacağınız cümle minimum maliyetle ve maksimum karı sağlamak olacaktır. Ana dersler sistem kurma, modelleme, verimlilik ve optimizasyon üzerinedir.

Üniversiteye nasıl karar verilmeli?

Dersler genel olarak matematik ağırlıklıdır. En önemli dersler, yöneylem araştırması, tedarik zinciri, proje yönetimi, kalite, üretim planlama gibi derslerdir. Bunların yanında işletme (finans, pazarlama vb.) ve yazılım (java, python vb.) dersleri de alırsınız. Bu aşamada, üniversite tercihi yaparken seçeceğiniz üniversitenin, sizi hangi alanda daha çok geliştireceğini iyi araştırın. Örneğin; bazı okullar işletme derslerine yazılım derslerinden daha fazla önem verebiliyor. Seçmeli dersleri bu alanda açıyorlar. Eğer daha fazla yazılım dersleri almak istiyorsanız bu durum sizi mutlu etmeyecektir. Sosyal medyada ilgili gruplara katılarak bilgi edinebilirsiniz.

Çalışmak istediğim sektörü nasıl belirleyeceğim?

İlk seneden itibaren hangi derslere ilginiz olduğuna karar vermeye çalışın. Hangi özellikleriniz sizi öne çıkarıyor? Kendinize kişisel SWOT analizi yapabilirsiniz. Bu sayede güçlü ve zayıf yönlerinizin farkına varırsınız. Aklınızda olan alanlarla ilgili araştırma yaparsınız. Olası tehlikeleri öncesinde öğrenmiş olursunuz. Bu konuda bir yazım var. Buradan ulaşabilirsiniz.

Matematik, istatistik gibi teorik alanlara yakınsanız bence akademiyi düşünebilirsiniz. Bu konuda hocalarınızla konuşmaktan çekinmeyin. Doğru zamanda uygun bir üslupla sorduğunuzda ellerinden geleni yapacaklardır. 3. sınıfta genel olarak üretim dersleri alırsınız. Eğer bu alana ilgi duyarsanız mutlaka bir fabrika stajı bulmanızı öneririm.

Tecrübe çok önemli. Yapacağınız stajlar, yarı zamanlı çalışmalar, projeler aslında ne istediğinizi anlamak için size yardımcı olacaktır. Zaten 3. 4. sınıfa geldiğinizde aldığınız dersler size yol gösterecektir. Tabii LinkedIn’i unutmamak gerek Tavsiyem, profesyonellere ulaşmanız. Mesaj atarak soru sorabilirsiniz, paylaşımlarını takip edip yorum yazabilirsiniz.

Bol Bol okuyun.

Biliyorum çok klişe, ama bir o kadar da önemli. Kitap, dergi, makale okumak bizi çok geliştiren aktiviteler. Sürekli öğrenmek ne kadar güzel bir nimet! Burada hazırlamış olduğum Endüstri Mühendisi Adaylarına Kitap Önerileri paylaşımıma bakmanızı öneririm. Kitap okumanın yanı sıra alandaki blogları da takip edebilirsiniz.

Google Akademik, ScienceDirect, ResearchGate gibi kaynaklardan okumalar yapmanızı öneririm. Bu sayede hem yabancı dilinizi geliştirirsiniz hem de mesleğinizin yabancı dil terimlerine aşina olmaya başlarsınız. Kafanızı karıştıran noktaları hocalarınıza danışırsınız. Fena mı olur, gözlerine girersiniz.

Dilinizi geliştirin.

Bunu söylemeyen kalmadığı için ben hiç girmeyeceğim

Mentorlük programlarını araştırın.

Endüstri mühendisliği alanında birçok faaliyet yürüten, geçtiğimiz yıl benim de bünyesinde yer aldığım, çok güzel insanlar tanıdığım Endüstri Mühendisiliğim Platformuna ayrı parantez açmalıyım. Bu yılki koçluk programı başvuruları hala devam ediyor. Proje yönetimi, ERP, insan kaynakları, iş zekası, kalite, süreç yönetimi gibi pek çok alanda koçluk programları bulunuyor. Mutlaka bakmanızı öneririm.

İş ağının önemini bilin.

Bağlantılarımız kadar güçlüyüz.

Sosyal psikolog Stanley Milgram‘ın Küçük Dünya Hipotezi‘ni duymuşsunuzdur. Miligram bu hipotezi ile dünyadaki herkesin birbirine en fazla 6 kişi uzaklıkta olduğunu ileri sürdü. Bana sorarsanız bu teoremin en fazla geçerli olduğu günleri yaşıyoruz. Sosyal medya sayesinde hiç tanımadığımız kişilere ulaşmak artık çok daha kolay.

İş ağınızı oluşturmak ve geliştirmek için, STK’larda aktif üye olmaya, kulüp faaliyetlerinde etkin rol almaya, stajlarınızda iş ağı oluşturma, çeşitli kariyer fuarlarında profesyonellerle tanışmaya önem verin. Zamanla özgüveniniz gelişecek ve kendinizi daha kolay ifade edebileceksiniz.

Öğrenmeyi sevin.

Yalnızca dersleri geçme odaklı olmayın. Bazı dersler çok sıkıcı olabilir. Akademiye yakışmayan hocalarınız da olacaktır. Tüm bunlar engel değil. Kendinizi her gün geliştirmeye odaklanın. Proaktif olun.

Teknoloji trendleri takip edin.

Teknoloji çok hızlı gelişiyor. Bir endüstri mühendisi olarak kendini güncel tutabilmek önemli. Kariyer grubundan arkadaşlarım Taylan ve Pınar’ın her gün teknoloji ve kariyer paylaşımları yaptığı Tech & Kariyer Telegram kanalına katılmanızı mutlaka öneririm.

Daha önce Instagram blogumda paylaşmıştım. Burada yinelemek istiyorum. Google Alerts’i kullanın. Bilmeyenler için Google Alerts, arama motorunda belirlediğiniz anahtar kelime için yeni sonuçlar göründüğünde e-posta almanızı sağlayan bir sistem. Bu sayede ilgi alanlarınızla ilgili yeni bir içerik oluştuğunda hemen haberiniz olur.

Daha sonra ilgi alanlarınıza göre çeşitli mail bültenlerine abone olabilirsiniz. Örneğin; ben haftalık Blockchain haberlerini aldığım Genesis mail bültenine aboneyim. Her perşembe blockchain teknolojisi haberleri mailime geliyor. Siz de bakabilirsiniz.

Son olarak bu yazıyı hazırlarken verdiği fikirlerle bana yardımcı olan canım arkadaşlarım Saliha Büşra ve Sümeyra’ya çok teşekür ediyorum!

Sorularınız olursa bana ulaşmaktan çekinmeyin. Başarınız daim olsun!

Dilek

Yararlandığım Kaynak

Stanley Milgram, “The Small World Problem”, Psychology Today, 1967, Vol. 60–67

Endüstri Mühendisliği Okuyacaklara Tavsiyeler yazısı ilk önce Dilek Gümüş üzerinde ortaya çıktı.

Öncelikle Yöneylem Araştırması nedir?

Ders notlarımdan aldığım şu tanım cümlesiyle başlamak istedim.

“Yöneylem Araştırması (YA) genellikle kıt kaynakların tahsis edilmesi gereken durumlarda en iyi şekilde bir sistemi tasarlamaya ve işletmeye yönelik karar verme sürecine bilimsel bir yaklaşımdır.”

Bu yazımda amacım Yöneylem Araştırması’nın ne olduğunu ve bu dersin içeriğini açıklamak olmadığından bu tanımı vererek konuma devam ediyorum.

II. Dünya Savaşı sırasında kaynak kullanımı, üretim planlaması, envanter kullanımı, lojistik ve diğer alanlarda birçok sorun meydana gelmişti. O dönemde kimsenin böylesine karmaşık problemlerin çözümüne dair deneyimleri yoktu ve böylesine komplike problemlerin sezgisel yaklaşımla çözümü neredeyse imkansızdı. Dolayısıyla savaştaki liderler analitik bir yaklaşıma ihtiyacı anladılar. Bu sebeple mühendisler , bilim insanları ve askeri liderlerden oluşan bir takım oluşturdular.

Başlangıçta YA, hava ve deniz savaşlarında radar kullanımına ilişkin problemler üzerine çalışarak verimli çözümler üretse de, zamanla çalışma alanı farklı disiplinlere de kaymıştı. Böylece YA, ayrı bir uzmanlık alanı haline gelmişti.

Rus bilim adamı Leonid Vitaliyevich Kantorovich 1939 yılında basılan “The Mathematical Method of Production Planing and Organization” adlı kitabında doğrusal programlamayı ele almıştı. 1941 yılında Frank Lauren Hitchcock ulaştırma problemlerini formüle etmişti. 1944 yılında J. Von Neumann’ın ve O. Morgenstern “Oyun Teorisi ve Ekonomik Davranış” isimli çalışmalarıyla rekabet ortamında karar almada kullanılan oyun teorisine katkı sağlamışlardı.

Bir sonraki Yöneylem Araştırması yazımda bu bilimsel yaklaşımın tekniklerine ve mühendislik uygulamalarında kullanıma değineceğimi belirtmek istiyorum.

Sevgiler!

Kaynaklar:

• Ders notlarım
• Kaplan, H. E. (2011). Operational Research and Intellingece Analysis. Intelligence Analysis: Behavioral and Social Scientific Foundations (s. 31-53). içinde Washington: The National Academies Press.
• Lander, H. (1984). The Origin of Operational Research. Operational Research 32 , 465-475.
• ÖZTÜRK, A.  (2013). Yöneylem Araştırmasının Tarihi Gelişimi ve Özellikleri. 14.  Uluslararası Ekonometri Yöneylem Araştırması ve İstatistik Sempozyumu (s.  001-011). Bursa: Alphanumeric Journal.

Yöneylem Araştırmasının Doğuşu yazısı ilk önce Dilek Gümüş üzerinde ortaya çıktı.